Nhà viết kịch, nhà văn nổi tiếng người Nga Anton Chekhov đã từng nói: “Don’t tell me the moon is shining; show me the glint of light on broken glass.” (Tạm dịch là: Đừng nói với tôi mặt trăng đang chiếu sáng; hãy chỉ cho tôi ánh sáng lấp lánh trên mảnh thủy tinh vỡ). Mình được biết và tìm hiểu, nghiên cứu về thủ pháp Show, don’t tell khi được một chị biên tập viên gợi ý chỉnh sửa bản thảo. Và mình nghĩ rằng, với những ai yêu thích viết lách, đặc biệt là sáng tác truyện thì đây là thủ pháp nghệ thuật nhất định các bạn cần biết và nên áp dụng. Trong bài viết dưới đây, mình sẽ lý giải một cách ngắn gọn, dễ hiểu nhất, đồng thời tập trung vào gợi ý cách áp dụng vào viết văn dành cho các bạn học sinh để phù hợp với chuyên mục Góc học văn nhé!
Mục lục bài viết
Show, don’t tell là gì?
Show, don’t tell đã được khá nhiều cây bút thành công ứng dụng, nguồn gốc xuất phát từ câu nói của nhà văn Chekhov mà mình đã chia sẻ phía trên. Hiểu một cách đơn giản, phương pháp này được áp dụng nhiều trong văn học và điện ảnh: thay vì chỉ kể suông sự vật, sự việc, con người thì hãy dùng hành động, dùng hình ảnh, dùng trạng thái… để miêu tả, giúp người đọc/người xem có thể hình dung ra được điều mà bạn đang viết bằng cảm nhận và trí tưởng tượng của riêng họ.
Khi áp dụng thủ pháp này, độc giả/khán giả sẽ được trải nghiệm câu chuyện của người kể thông qua hành động, cảm giác, cảm xúc, ý nghĩ… Nghệ thuật này không tập trung vào cắt nghĩa, giảng giải rõ ràng mà luôn để lại một khoảng riêng cho người tiếp nhận.
Mình nghĩ, đây cũng là một thủ pháp trong văn học có liên quan đến vấn đề lý luận về quá trình tiếp nhận tác phẩm.
Hiểu về thủ pháp show, don’t tell
Ví dụ để các bạn dễ hình dung về thủ pháp Show, don’t tell trong văn học
Mình sẽ lấy một ví dụ đơn giản để các bạn dễ dàng hình dung và hiểu bản chất của biện pháp này.
Ví dụ:
Thay vì viết: Anna đang buồn rầu.
Hãy viết:
- Anna ngồi co ro trên ghế sofa, đầu gục xuống, đôi vai khẽ rung lên từng đợt. (Hành động và cử chỉ)
- Chiếc điện thoại rơi lỏng lẻo trên tay Anna. Anna rơi vào khoảng không vô định, ánh mắt trĩu xuống vì một cảm giác ủ dột bắt đầu xâm chiếm khắp suy nghĩ của cô. Màn hình vẫn sáng đèn dòng tin nhắn mà cô đã đọc đi đọc lại cả chục lần. (Chi tiết nhỏ)
- Mí mắt Anna sưng húp, gương mặt tái nhợt và khóe môi cô cứ mím chặt lại, cố nén tiếng nức nở. (Mô tả ngoại hình và sự nỗ lực kiểm soát cảm xúc)
- Anna nhìn ra ngoài cửa sổ, những hạt mưa rơi tí tách như tiếng lòng cô lúc này. (Mô tả bối cảnh và cảm xúc liên tưởng)
Bạn có thể thấy, những ví dụ “show” này không chỉ cho biết Anna buồn, mà còn giúp người đọc cảm nhận được mức độ nỗi buồn của cô, hình dung ra ngoại hình của cô, và thậm chí là hình dung ra cả bối cảnh câu chuyện mà không cần một từ ngữ trực tiếp nào về cảm xúc “buồn”.
Show, don’t tell tạo được bối cảnh “mở” và sự kết nối với các cảm nhận của độc giả sâu sắc hơn. Và điều này sẽ khiến cho lối viết của bạn có sức “chạm” tới trái tim người đọc.
Hình dung rõ hơn về cách ứng dụng thủ pháp show, don’t tell
Áp dụng thủ pháp Show, don’t tell trong viết văn đặc biệt là văn nghị luận như thế nào?
Đây là phần quan trọng dành cho các bạn đang học văn, đặc biệt là văn chuyên và ôn thi học sinh giỏi. Việc áp dụng nhuần nhuyễn thủ pháp Show, don’t tell sẽ đem lại nhiều điểm sáng trong cách hành văn và diễn đạt của các bạn. Và dưới đây là một trong số những điểm sáng rõ nét nhất:
- Giúp các bạn tránh được lối viết suông, khô khan (nhất là với lý luận văn học)
- Giúp cách diễn đạt của các bạn giàu hình ảnh, giàu sức gợi hơn
- Kích thích sự sáng tạo và khả năng liên tưởng của các bạn khi viết
Áp dụng vào văn học, các bạn đừng viết suông lý thuyết, mô tả đơn thuần, bàn luận chung chung, khô khan. Hãy tự kích thích sự tưởng tượng, liên tưởng của mình để khiến câu văn giàu hình ảnh hơn, dùng cả các yếu tố không gian, thời gian, sự vật xung quanh để đưa vào câu văn.
Dưới đây là ví dụ cụ thể để các bạn dễ hình dung:
Thay vì viết: Văn học bắt nguồn từ hiện cuộc sống.
Hãy vận dụng các hình ảnh, từ ngữ miêu tả sự vật, cuộc sống, cảm xúc vào và viết:
Cũng giống như con người có nguồn cội, văn học cũng có cái gốc rễ của riêng nó. Mà cái gốc rễ của văn học không gì khác ngoài những mảnh đời, sự đời tang điền, những khổ đau, hỉ nộ ái ố, những vần xoay và biến chuyển của cuộc đời này. Các nhánh cây của văn học được nuôi dưỡng từ nguồn dưỡng chất thật nhất, đời thường nhất, trần trụi nhất. Và nhà văn – người vun xới chăm nom cho cái cây văn học ấy là người ngụp lặn, đào bới, chưng cất tỉ mẩn rồi tưới đẫm vào những trang văn, biến nó thành cái tư tưởng vươn tầm thời đại, giúp những cái cây văn học đại thụ trụ vững giữa bão táp của cuộc đời.
Khi các bạn luôn ý thức được việc “hãy tả, đừng kể suông” thì tự khắc bạn sẽ biết cách suy nghĩ, biết cách chủ động mở rộng hình ảnh trong bài viết của mình.
Ứng dụng show, don’t tell vào viết văn giúp câu văn bay bổng hơn
Đây là một thủ pháp khá hay mà mình nghĩ các bạn nên dành thời gian tìm hiểu và luyện tập. Trong Khoá dạy Viết sáng tạo dành cho các bạn học sinh, mình cũng có buổi dạy ứng dụng thủ pháp này. Ngoài ra, mình có nhận dạy Lý luận văn học và ôn thi Văn chuyên nâng cao, các bạn có thể inbox cho mình để đăng ký nhé!
Đừng quên ghé thăm Góc học văn của Blogcuaxu để được bồi đắp thêm tình yêu văn chương và tiếp cận nhiều kiến thức văn học hữu ích nhé!
