Bài của học sinh giỏi văn(giải cao), thi đậu trường chuyên đòi hỏi những gì? Học sinh giỏi văn tư duy suy nghĩ và làm bài như thế nào? Dưới đây là 4 mấu chốt quan trọng.
Mục lục bài viết
- 1 Luôn nhớ không cần viết đủ, không cần đáp ứng y sì tất cả các ý như trong trong đáp án tham khảo, không cần tuân theo 1 công thức bắt buộc nào cả
- 2 Luôn nhớ văn học thực sự được tạo ra từ trải nghiệm, từ suy nghĩ, từ cảm xúc RIÊNG của mỗi người
- 3 Biết đào sâu vấn đề
- 4 Cái quen nhưng sâu sắc hơn cái lạ nhưng hời hợt
Luôn nhớ không cần viết đủ, không cần đáp ứng y sì tất cả các ý như trong trong đáp án tham khảo, không cần tuân theo 1 công thức bắt buộc nào cả
Học sinh không cần viết đủ, không cần phải đảm bảo 100% ý giống đáp án tham khảo bởi vì văn học không giống với toán học, văn học không yêu cầu học sinh phải đưa ra kết luận bằng 1 đáp án chính xác 100%, từ các công thức có sẵn. Văn học không yêu cầu học sinh phải viết theo đúng công thức A, B, C như trong toán học, học sinh có thể cảm nhận, phân tích 1 câu thơ bằng nhiều cách diễn đạt, bằng nhiều góc nhìn và bằng nhiều cách thể hiện. Một học sinh có thể cảm nhận cơn mưa mùa hạ là biểu tượng cho sự mát mẻ, cho cái ngọt lành của mùa ve sầu kêu râm ran, nhưng song song với đó, cũng sẽ có những học sinh không thích cơn mưa mùa hạ vì đơn giản là nó gắn liền với một ký ức, một trải nghiệm buồn nào đấy. Cách tiếp cận, cách thể hiện, cách phân tích, cách chứng minh trong văn học là tự do, không theo khuôn mẫu, không ép buộc theo công thức. Học sinh được phép thể hiện quan điểm, cảm nhận cá nhân của mình.
Trong quá trình dạy kèm cho các bạn học sinh thì mình luôn tránh việc đưa ra 1 mẫu câu, 1 công thức sau đó bảo các bạn viết theo. Mình thường sẽ đưa dữ kiện, đưa đề bài, gợi ý cách tiếp cận, lắng nghe cảm nhận của các bạn học sinh trước sau đó mới cho các bạn tự viết bằng cách cảm, cách nghĩ của riêng mình và sau cùng thì mới nhận xét, sửa lỗi diễn đạt cho các bạn. Đó là cách giúp các bạn học văn một sáng tạo hơn, dễ tiếp cận hơn, không bị rập khuôn.
Luôn nhớ văn học thực sự được tạo ra từ trải nghiệm, từ suy nghĩ, từ cảm xúc RIÊNG của mỗi người
Mỗi người sẽ có một vốn sống riêng, trải nghiệm riêng, hoàn cảnh riêng và cảm xúc riêng. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến cách học, cách cảm nhận và cách thể hiện suy nghĩ, góc nhìn trong văn học của mỗi người.
Đọc một bài thơ, một câu chuyện, mỗi người đều có cách nhìn riêng, rút ra bài học cho riêng mình, không ai giống ai. Và sự khác biệt đó được tạo ra từ trải nghiệm khác nhau, từ suy nghĩ, từ cảm xúc độc nhất của mỗi người.
Nếu như trong quá trình học văn, đặc biệt là bài thi học sinh giỏi, các bạn biết cách đưa những góc nhìn đặc biệt, góc nhìn cá nhân, cảm nhận riêng của bạn vào bài thì đó là 1 điểm nhấn để giám khảo chú ý. Khi các bạn viết bằng cái trải nghiệm chân thực, bằng suy nghĩ, cảm xúc chân thực nhất, thì khả năng “chạm” sẽ rất cao. Một bài viết có dấu ấn cá nhân, được biết bằng trải nghiệm thật, cảm xúc chân thật sẽ giúp các bạn dễ chinh phục giám khảo hơn.
Biết đào sâu vấn đề
Một bài văn bình thường có thể dừng lại ở việc giải thích nội dung và nghệ thuật cơ bản. Nhưng một bài HSG Văn nổi bật sẽ là bài biết đi sâu hơn vào gốc rễ của vấn đề, biết đặt ra những câu hỏi và tự trả lời những câu hỏi đó, biết nhìn tác phẩm, nhìn nhân vật, nhìn hình tượng ở nhiều lớp nghĩa. Thậm chí, đôi lúc có những lớp nghĩa học sinh có thể phát hiện ra hay hơn cả giáo viên, phát hiện ra những điều có thể giáo viên cũng chưa nhìn ra được.
Mình ví dụ, khi viết về nhân vật Chí Phèo.
Bên cạnh việc các bạn chỉ dừng lại ở phân tích hành động, suy nghĩ, sự thay đổi của Chí Phèo, khát khao hoàn lương của Chí Phèo, các bạn có thể đi sâu vào đặt ra những câu hỏi về quyền làm người, quyền sống của con người trong xã hội thời bấy giờ, ở làng Vũ Đại ngày ấy. Đặt ra câu hỏi tại sao Chí Phèo lại trở thành tên quỷ dữ, có phải hoàn toàn do hắn hay không? Có phải chính hắn tự đẩy mình vào vực sâu, vào ngõ cụt hay không? Và rồi tại vì sao cuối cùng Chí Phèo chọn cái chết? Đặt ra câu hỏi và đi tìm câu trả lời sẽ giúp các bạn đào sâu hơn, nhìn thấy những vấn đề không nằm trên bề nổi.
Cái quen nhưng sâu sắc hơn cái lạ nhưng hời hợt
Mình thấy có 1 tâm lý chung của các bạn học sinh mà mình từng dạy đó là: các bạn nghĩ là dùng lại những tác phẩm cũ, những tác phẩm quen thuộc, trích dẫn quen thuộc sẽ khiến bài của các bạn nhàm chán. Rồi các bạn đi lượm nhặt, chép lại một vài trích dẫn trên các trang mạng, hay là lấy 1 nhân vật, 1 tác phẩm bất kỳ nào đấy mà các bạn chỉ mới đọc qua 1 vài đoạn phân tích trên mạng và đưa vào bài của mình. Việc đọc thêm, tìm hiểu thêm là điều rất tốt. Tuy nhiên, đọc để mở rộng, để biết, để tích lũy thêm cách suy nghĩ, cách diễn đạt và dành thời gian thực sự đủ nhiều để tìm hiểu, phân tích các tác phẩm, trích dẫn văn học thì mới thực sự hiệu quả. Còn nếu chỉ tìm hiểu hời hợt và đưa vào bài làm thì điều đó sẽ khiến bài của các bạn không sâu sắc, không có điểm nhấn, khiến cho việc phân tích tác phẩm trở hời hợt vì các bạn chưa thực sự hiểu hết các tầng nghĩa của tác phẩm đấy.
Hy vọng chia sẻ trên sẽ hữu ích cho các bạn, đừng quên ghé thăm Góc học văn để biết thêm nhiều kiến thức bổ ích nữa nhé!
