Ngành xuất bản sách tại Việt Nam có sự tham gia của nhiều đơn vị, bao gồm các Nhà xuất bản (NXB) trực thuộc các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội và các công ty sách tư nhân (thường hoạt động dưới hình thức liên kết xuất bản với các NXB). Và trong bài viết dưới đây, mình sẽ chia sẻ đến các bạn những thông tin: phân biệt NXB với công ty phát hành sách và điểm danh một số tên NXB, công ty sách mà các mọt sách nên ghé thăm nhé!
Mục lục bài viết
I. Phân biệt Nhà xuất bản với công ty sách (đơn vị liên kết xuất bản/công ty phát hành sách)
Tại Việt Nam, có sự phân biệt rõ ràng về mặt pháp lý và vai trò giữa Nhà xuất bản (NXB) và Công ty sách (hay còn gọi là đơn vị liên kết xuất bản, công ty phát hành sách). Dưới đây là những điểm khác biệt mà bạn có thể tham khảo qua:
1. Nhà xuất bản (NXB)
Tính chất pháp lý và quyền hạn
- Là cơ quan duy nhất có chức năng xuất bản: Theo Luật Xuất bản, chỉ có Nhà xuất bản mới có quyền ra quyết định xuất bản và chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung của xuất bản phẩm trước pháp luật. Các NXB là tổ chức thuộc cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp.
- Cấp phép xuất bản: Mọi bản thảo muốn được in và phát hành hợp pháp tại Việt Nam đều phải được NXB cấp “quyết định xuất bản” (trước đây là giấy phép xuất bản). NXB có trách nhiệm kiểm duyệt nội dung để đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật, không vi phạm thuần phong mỹ tục, không chống phá nhà nước, v.v.
- Chịu trách nhiệm pháp lý: NXB là đơn vị chịu trách nhiệm cao nhất về nội dung của cuốn sách khi được phát hành.
- Không vì mục tiêu lợi nhuận thuần túy: Một số NXB có mục tiêu chính là phục vụ nhiệm vụ chính trị, truyền bá tri thức, văn hóa, giáo dục chứ không hoàn toàn vì mục tiêu kinh doanh.
Quy trình hoạt động
- Đăng ký kế hoạch xuất bản: Hằng năm, NXB phải đăng ký kế hoạch xuất bản với Bộ Thông tin và Truyền thông (Cục Xuất bản, In và Phát hành) trước khi thực hiện.
- Biên tập và duyệt nội dung: NXB có đội ngũ biên tập viên chuyên nghiệp để thẩm định, chỉnh sửa, và duyệt nội dung bản thảo.
- Nộp lưu chiểu: Sau khi in, NXB phải nộp sách lưu chiểu cho cơ quan quản lý nhà nước về xuất bản và Thư viện Quốc gia Việt Nam.
- Liên kết xuất bản: NXB có thể liên kết với các công ty sách (đối tác liên kết) để thực hiện các khâu như biên tập, thiết kế, dàn trang, in ấn, phát hành, nhưng NXB vẫn giữ quyền và trách nhiệm cao nhất về nội dung.
NXB Kim Đồng mình yêu thích nhất
2. Công ty sách (Đơn vị liên kết xuất bản/Công ty phát hành sách)
Tính chất pháp lý và quyền hạn
- Không có chức năng xuất bản độc lập: Công ty sách không được phép tự mình ra quyết định xuất bản sách. Họ phải liên kết với một NXB để thực hiện việc xuất bản. Tức là, sách của công ty sách phát hành phải có tên và dấu của một NXB được cấp phép.
- Chủ yếu tập trung vào kinh doanh và phát hành: Vai trò chính của công ty sách là tìm kiếm bản thảo, thực hiện các khâu biên tập (thường là biên tập sơ bộ, sau đó NXB sẽ biên tập lần cuối), thiết kế bìa, dàn trang, in ấn, và đặc biệt là phát hành, phân phối sách ra thị trường.
Quy trình hoạt động (Liên kết xuất bản)
- Tìm kiếm bản thảo và mua bản quyền: Công ty sách chủ động tìm kiếm các tác giả, mua bản quyền các tác phẩm trong và ngoài nước.
- Thực hiện các khâu tiền xuất bản: Bao gồm biên tập, thiết kế bìa, dàn trang, xin ISBN (mã số chuẩn quốc tế cho sách) từ NXB liên kết.
- Hợp tác với NXB: Gửi bản thảo đã biên tập, thiết kế đến NXB để NXB thẩm định, duyệt nội dung và cấp quyết định xuất bản.
- In ấn và phát hành: Sau khi có quyết định xuất bản từ NXB, công ty sách sẽ tiến hành in ấn và đưa sách ra thị trường thông qua các kênh phân phối của mình (nhà sách, siêu thị, sàn thương mại điện tử, v.v.).
Tóm tắt sự khác biệt dựa trên các tiêu chí cơ bản để bạn dễ hình dung:
| Tiêu chí | Nhà xuất bản (NXB) |
Công ty sách (Đơn vị liên kết/Phát hành) |
| Chức năng cốt lõi | Ra quyết định xuất bản, chịu trách nhiệm pháp lý nội dung | Tổ chức sản xuất, phát hành, kinh doanh sách (thông qua NXB) |
| Quyền hạn pháp lý | Độc quyền cấp phép xuất bản, in, phát hành | Không được cấp phép xuất bản độc lập |
| Đối tượng thành lập | Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội, v.v. | Doanh nghiệp tư nhân, công ty TNHH, cổ phần |
| Logo trên sách | Bắt buộc phải có logo và tên NXB trên bìa và trang trong | Có thể có logo của công ty sách, bắt buộc phải có logo và tên NXB cấp phép |
Trong thực tế, mối quan hệ giữa NXB và công ty sách tại Việt Nam là mối quan hệ hợp tác chặt chẽ thông qua hình thức “liên kết xuất bản”. Điều này giúp ngành xuất bản phát triển đa dạng hơn về nội dung và tiếp cận độc giả hiệu quả hơn, đồng thời vẫn đảm bảo được sự quản lý chặt chẽ của nhà nước về nội dung xuất bản phẩm.
Lưu ý: Tất cả các NXB tại Việt Nam đều thuộc cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị – xã hội… Việt Nam không có NXB tư nhân.
Xem thêm về Luật xuất bản: https://chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&docid=164963
II. Tổng hợp công ty/nhà phát hành sách nổi bật, đa dạng thể loại sách dành cho mọt sách
Dưới đây là tổng hợp danh sách theo trải nghiệm cá nhân của mình, các bạn có thể tham khảo nhé!
Tao Đàn
Đây cũng là góc dành cho những ai yêu thích văn chương. Tao Đàn nổi bật nhất với sách văn học và các tác phẩm đoạt giải Nobel văn học, các tuyển tập truyện ngắn… Các bạn chuyên văn nên thường xuyên ghé thăm tủ sách của Tao Đàn nhé.
Các dòng sách nổi bật
- Văn học: Việt Nam, nước ngoài, hiện đại, kinh điển…
- Phê bình văn học
Đông A
Có thể nói đây là thương hiệu sách luxury ^^, Đông A nổi tiếng với những cuốn sách siêu đẹp, đặc biệt là các ấn bản bìa cứng, giới hạn. Mình mê tít sách nhà Đông A nhưng nghèo nên chưa có tiền cuỗm về nhiều. Vì có cuốn sách có giá vài triệu lận :(.
Những dòng sách nổi bật
- Văn học: trong nước và nước ngoài
- Thiếu nhi
- Triết học
- Lịch sử
1980 Books
1980 Books cũng khá đa dạng về thể loại sách. Một số dòng sách nổi bật:
- Sách kinh doanh
- Tâm lý
- Đầu tư – tài chính
- Kiến thức (cho ba mẹ)
- Tiểu thuyết
Skybooks
Skybook tập trung vào các dòng:
- Tản văn
- Truyện ngắn
- Tiểu thuyết
- Ngôn tình
- Sách tâm lý chữa lành
Minh Long Books
Các dòng sách nổi bật:
- Văn học
- Kỹ năng sống
- Kiến thức phổ thông
- Thiếu nhi
Saigon Books
Các dòng sách nổi bật
- Kinh doanh
- Kỹ năng
- Văn học
- Khoa học thường thức
- Sài Gòn xưa và nay
Alpha Books
Các dòng sách nổi bật
- Kinh tế, quản trị, khởi nghiệp
- Tài chính – đầu tư
- Kỹ năng sống
- Phát triển bản thân
- Khoa học
- Lịch sử
- Các tác phẩm khai phá tri thức
Thái Hà Books
Các dòng sách nổi bật
- Phát triển bản thân
- Tâm linh, thiền định
- Giáo dục
- Kinh doanh
- Văn hóa
- Sách thiếu nhi
III. Tổng hợp NXB nổi bật về sách văn học/truyện dành cho mọt sách
Nhà xuất bản Kim Đồng
Chắc chắn với những ai mê văn học thiếu nhi và truyện tranh thì không thể không biết đến Kim Đồng. Đây cũng là NXB mà mình từng có cơ hội được thực tập trong thời gian học Đại học và dù đó chỉ là thời gian khá ngắn nhưng mình vẫn luôn tự hào ghi vào CV của mình khi ứng tuyển tìm việc làm sau này ^^
Tủ sách của mình cũng có rất nhiều bộ sách của NXB Kim Đồng ^^
Các dòng sách nổi bật:
- Văn học Việt Nam
- Văn học nước ngoài
- Manga – comic
- Lịch sử – truyền thống
- Tủ sách dành cho cha mẹ
Nhà xuất bản Văn học
Đây cũng là một NXB mà mình yêu thích. Chủ yếu là các tác phẩm văn học kinh điển.
Các dòng sách/thể loại nổi bật:
- Văn học Việt Nam
- Văn học kinh điển
- Tiểu thuyết trinh thám, thần thoại
Nhà xuất bản Hội Nhà văn
Các dòng sách nổi bật
- Văn học: thơ ca, văn xuôi (trong nước và nước ngoài)
- Lý luận văn học
Đây là NXB ruột mà mình rất yêu thích, là nơi các bạn chuyên Văn, yêu văn chương nên ghé thăm và tìm đọc thường xuyên. Bởi các tác phẩm của NXB đều có giá trị văn chương nghệ thuật cao.
Nhà xuất bản Trẻ
Các dòng sách nổi bật
- Văn học: Việt Nam và nước ngoài
- Kỹ năng sống
- Kinh tế
- Thiếu nhi
- Sách học ngoại ngữ
- Sách chính trị – xã hội
Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh
Các dòng sách nổi bật
- Từ điển
- Văn học: cổ điển, đương đại, Việt Nam, thế giới
- Khoa học xã hội
- Lịch sử, văn hóa
- Thiếu nhi
(các dòng sách thiên nhiều về giá trị học thuật và tư tưởng)
Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam
Các dòng sách nổi bật
- Tâm lý, kỹ năng
- Phụ nữ và gia đình
- Lịch sử, văn hóa
- Văn học
- Sách dành cho tuổi teen
- Sách thiếu nhi
IV. Mình hay đọc sách của những nhà nào?
Giữa vô vàn NXB và công ty sách, đâu là những đơn vị mình yêu thích hơn hẳn? Nếu bạn để ý, ở phần II phía trên mình cũng đã xếp theo thứ tự yêu thích của mình đấy. ^^
- Nhà xuất bản mình yêu thích: NXB Kim Đồng, NXB Văn học, NXB Hội nhà văn
- Công ty sách mình thường ghé thăm: Tao Đàn, Đông A, 1980 Books
Thật ra, trước đây còn một công ty sách mình ghé thăm rất thường xuyên và góp mặt khá nhiều trong tủ sách của mình nhưng giờ thì… tuy vậy, vì có những tác giả và tác phẩm mà mình siêu thích nên vẫn mua 🙁
Tài liệu tham khảo cho bài viết trên:
Luật xuất bản: https://chinhphu.vn/default.aspx?pageid=27160&docid=164963
Cùng những kiến thức mình từng được học trong chương trình đào tạo cử nhân ngành Xuất bản tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này của mình. Hy vọng những thông tin trên sẽ hữu ích dành cho bạn. Đừng quên thường xuyên ghé thăm blogcuaxu nhé!
